O¶wietlenie sali lekcyjnej - wprowadzenie
mgr in¿. Przemys³aw Oziemblewski
luty 2004
Przy odpowiednim rozmieszczeniu nowoczesnych opraw o¶wietleniowych mo¿na:
- uzyskaæ lepsze warunki o¶wietleniowe, dziêki ograniczeniu ol¶nienia bezpo¶redniego i po¶redniego,
- zmniejszyæ koszty instalacyjne i eksploatacyjne, poprzez zmniejszenie koniecznej ilo¶ci zastosowanych opraw i mocy zainstalowanej.
Wp³yw ¶wiat³a na warunki nauki szkolnej
Badañ szczegó³owo omawiaj±cych problematykê wp³ywu o¶wietlenia na zdrowie i na samopoczucie cz³owieka nie jest wiele. Wiadomo jednak, ¿e wp³yw ten jest znaczny. Widaæ to szczególnie tam, gdzie wymagane jest od cz³owieka du¿e skupienie uwagi i intensywne my¶lenie. Wówczas wszelkiego typu zbêdne refleksy ¶wietlne i zbyt jaskrawe lampy pogarszaj± zdolno¶æ koncentracji. Pomieszczeniem, w którym troska o dobre warunki pracy stoi na pierwszym miejscu, jest sala lekcyjna.
Za przyk³ad, jak wielkie znaczenie ma prawid³owe o¶wietlenie, mog± pos³u¿yæ tu amerykañskie badania [1], niestety nie nowe, o których pisze prof. Friedrich Tonne z Instytutu Techniki O¶wietlenia Dziennego w Stuttgardzie: "Zarz±d Miejski miasta Texas powo³a³ Komitet, który mia³ zadanie zbadania wp³ywu rozk³adu ¶wiat³a w izbie szkolnej na wzrok, zdrowie, zachowanie i postêpy w nauce dzieci szkolnych. Komitet sk³adaj±cy siê z lekarzy pediatrów, in¿ynierów o¶wietleniowców oraz specjalistów od zagadnieñ barwy, szk³a i optyki, doszed³ do zaskakuj±cego wniosku: po zmniejszeniu kontrastów o¶wietlenia dziennego o tyle, ¿e ró¿nica w natê¿eniu o¶wietlenia miêdzy najciemniejszym a najja¶niejszym punktem pomieszczenia wynosi³a 1:5, okaza³o siê, ¿e w ci±gu 6 miesiêcy zosta³y usuniête zak³ócenia wzroku u przesz³o po³owy dzieci, zmuszonych przedtem nosiæ okulary, które obecnie sta³y siê zbêdne. Ponadto o po³owê zmniejszy³y siê objawy niedo¿ywienia, a o 40% - wszystkie choroby nosa, uszu, gard³a oraz zaburzenia krwioobiegu, przy czym poprawa stanu zdrowia nast±pi³a bez pomocy lekarskiej, a jedynie przez polepszenie warunków o¶wietleniowych."
O¶wietlenie sztuczne
O¶wietlenie sztuczne sali lekcyjnej spe³nia dwie funkcje. Jest o¶wietleniem uzupe³niaj±cym, gdy ilo¶æ ¶wiat³a dziennego jest niewystarczaj±ca i o¶wietleniem g³ównym, w porze nocnej. Najczê¶ciej oprawy s³u¿±ce do¶wietleniu sali w porze dziennej s± czê¶ci± grupy opraw wykorzystywanych do o¶wietlenia pomieszczenia w porze nocnej. Do¶wietlenie sali powinno byæ tak zrealizowane, by kierunek padania ¶wiat³a by³ zgodny z kierunkiem ¶wiat³a wchodz±cego przez okna, a pochodz±cego od niebosk³onu. Po zmierzchu o¶wietlenie sztuczne jest o¶wietleniem g³ównym. Powinno ono spe³niaæ wiele wymagañ. Musi byæ przede wszystkim zapewniona odpowiednio du¿a warto¶æ i równomierno¶æ natê¿enia o¶wietlenia w sali.
Zjawiska wp³ywaj±ce na warunki widzenia
Powy¿sze wymagania powi±zane s± z adaptacyjnymi w³a¶ciwo¶ciami wzroku ludzkiego. W sytuacji zbyt zró¿nicowanej luminancji otoczenia oczy adaptowa³yby siê do ró¿nych poziomów ¶wiat³a, co jest mêcz±ce. W warunkach szkolnych, takimi newralgicznymi p³aszczyznami, o znacznej ró¿nicy luminancji, na które uczeñ patrzy naprzemiennie, s± ciemna tablica i np. zeszyt. Przy przepisywaniu tekstu z tablicy, bia³e kartki zeszytu i ciemna tablica wywo³uj± zmianê adaptacji oczu ucznia. W takiej sytuacji, by unikn±æ mêcz±cych zmian adaptacyjnych, wystêpuje konieczno¶æ do¶wietlenia tablicy. Zwiêkszenie luminancji tablicy ogranicza zmiany adaptacyjne.
Zmiany te mog± byæ równie¿ wywo³ane zbyt jaskrawymi powierzchniami ¶wiec±cymi. Wystêpuje wówczas tak zwane zjawisko ol¶nienia.
Ol¶nienie mo¿e byæ wywo³ane jaskrawym ¼ród³em ¶wiat³a i mówimy wtedy o ol¶nieniu bezpo¶rednim lub odbiciem tego ¼ród³a od powierzchni, na któr± patrzymy i wówczas mówimy o ol¶nieniu po¶rednim. Szkodliwe ol¶nienie bezpo¶rednie mo¿na ograniczyæ przez zastosowanie takich opraw o¶wietleniowych, które maj± nisk± luminancjê w tych k±tach, w których mog± byæ widziane przez obserwatora. Natomiast przez odpowiednie rozmieszczenie tych opraw na suficie czyli takie, by nie mog³y byæ one widziane w wyniku odbicia na powierzchni pracy, mo¿emy ograniczyæ wp³yw ol¶nienia po¶redniego.
Odbicia ¶wiat³a w materia³ach pracy s± szkodliwe jeszcze ze wzglêdu na inne zjawisko. W pracy szkolnej s± czêsto wykorzystywane materia³y o kierunkowym lub kierunkowo-rozproszonym charakterze odbicia ¶wiat³a (dotyczy to zw³aszcza druku i papieru b³yszcz±cego). ¦wiat³o odbite od tych materia³ów, a pochodz±ce od ¼róde³ ¶wiat³a powoduje pogorszenie warunków widzenia. Obni¿a siê kontrast luminancji i utrudnione jest wtedy czytanie czy pisanie.
Warunki o¶wietleniowe zalecane przez Polsk± Normê
Poni¿sze zalecenia wynikaj± z normy PN-84/E-02033 "O¶wietlenie wnêtrz ¶wiat³em elektrycznym", która jest obowi±zuj±ca do czasu wprowadzenia nowej EN 12464-1 (nowa norma czeka na wprowadzenie do krajowej normalizacji). Obecna norma PN-84/E-02033 zaleca , aby w klasie najmniejsze dopuszczalne ¶rednie natê¿enie o¶wietlenia (E¶rednie) wynosi³o 300 lx w ca³ym pomieszczeniu, na tablicach do pisania i planszach ¶ciennych. Zaleca równie¿, by o¶wietlenie by³o w pierwszej klasie ograniczenia ol¶nienia bezpo¶redniego. Ponadto powinna byæ zapewniona dobra równomierno¶ci o¶wietlenia (Emin/E¶r>0.65) oraz wyeliminowane odbicia kierunkowe opraw od powierzchni tablicy. O¶wietlenie musi stwarzaæ dobre warunki pracy.
Literatura
[ 1 ] Józef Pogórski „O¶wietlenie izby lekcyjnej w nowej szkole”, referat wyg³oszony na seminarium, które odby³o siê w dniach 25÷30.04.1960 r. w Kazimierzu, a dotyczy³o „Nowych kierunków w projektowaniu szkó³”
[ 2 ] Przemys³aw Oziemblewski „O¶wietlenie klas lekcyjnych”, praca dyplomowa, Poznañ 1994
[ 3 ] Przemys³aw Oziemblewski „Podstawy Techniki ¦wietlnej”, Philips Lighting Poland S.A., 1996
[ 4 ] Ma³gorzata Górczewska, Przemys³aw Oziemblewski, Tadeusz Zamiara „¦wiat³o w szkole”, Philips Lighting Poland S.A., 1999
[ 5 ] PN-84/E-02033 - O¶wietlenie wnêtrz ¶wiat³em elektrycznym.
Mo¿e zainteresuj± Ciebie równie¿:
|