Budowa oka ludzkiego
Narz±d wzroku umo¿liwia nam zdobywanie bardzo du¿ej ilo¶ci informacji o otoczeniu. Dziêki niemu mo¿emy bezpiecznie poruszaæ siê w przestrzeni. Mo¿emy analizowaæ obserwowan± sytuacjê i podejmowaæ odpowiednie kroki. Proces widzenia cz³owieka zaczyna siê w oku. Obraz zarejestrowana przez siatkówkê oka jest przez ni± wstêpnie przetworzony i nerwem wzrokowym skierowany do mózgu. Tam przez odpowiednie o¶rodki jest rejestrowany, przetwarzany i interpretowany. Dziêki temu zdobywamy oko³o 83% informacji, które docieraj± do nas z otoczenia.
Oko ludzkie jako aparat fotograficzny
Oko ludzkie jest w przybli¿eniu kul± o ¶rednicy 25 milimetrów. Sze¶æ miê¶ni pozwala oku poruszaæ siê w ka¿d± stronê (rys.1). Z pozoru oko przypomina bardzo aparat fotograficzny (rys.2) - posiada soczewkê rzucaj±c± pomniejszony, odwrócony obraz oddalonego przedmiotu (obiektu) na wra¿liw± na ¶wiat³o tyln±, wewnêtrzn± jego powierzchniê zwan± siatkówk±.
System optyczny
Nastawianie ostro¶ci do widzenia na bli¿sz± odleg³o¶æ nie jest osi±gane przez zmianê odleg³o¶ci miêdzy soczewka a siatkówk± - tak jak to siê dzieje w aparacie fotograficznym - ale przez zmianê zdolno¶ci skupiaj±cej soczewki. Mo¿liwe jest to dziêki soczewce w oku, sk³adaj±cej siê z elastycznych warstw i miê¶ni rzêskowych, które umo¿liwiaj± zmianê skupienia soczewki przez uczynienie jej bardziej okr±g³±. Oko chronione jest zewnêtrzn± pow³ok± zwan± twardówk±. Zbudowana jest ona z gêstych w³ókien ³±cznotkankowych. Pomiêdzy twardówk± i siatkówk± jest jeszcze inna pow³oka, zwana naczyniówk±, która zawiera liczne naczynia krwiono¶ne zaopatruj±ce oko w tlen i sk³adniki od¿ywcze.
Rys. 1 Umocowanie ga³ki ocznej przez miê¶nie umo¿liwiaj±ce poruszanie ni±
Rys. 2 Przekrój oka prawego widziany z góry
Z przodu twardówka jest prze¼roczysta i nazywa siê rogówk±. Za rogówk± i zaraz bezpo¶rednio przed soczewk± znajduje siê okr±g³a zas³ona zwana têczówk±. Têczówka mo¿e przybieraæ bardzo ró¿ne kolory – to od ich barwy wziê³y siê kolory oczu. W centrum oka znajduje siê otwór nazwana ¼renic±. Otwór dzia³a jak przys³ona. Poprzez zró¿nicowanie swojej ¶rednicy, ¼renica mo¿e w pewnym stopniu kontrolowaæ ilo¶æ ¶wiat³a, które wpada do oka. Czê¶æ oka miêdzy rogówk± i soczewk± jest wype³niona s³onym p³ynem zwanym ciecz± wodnist±. Pomiêdzy soczewk± i siatkówk± oko wype³nione jest galaretowat± substancj± zwan± cia³em szklistym. Utrzymuje ona kszta³t oka.
Prêciki i czopki
Siatkówka jest pocz±tkiem systemu nerwowego prowadz±cego do mózgu. Sk³ada siê ona z wiêcej ni¿ stu milionów ¶wiat³oczu³ych koñcówek nerwowych dwojakiego rodzaju. Z powodu swojego kszta³tu s± one nazwane prêcikami i czopkami (rys. 3). Prêcików jest oko³o 120 milionów, natomiast czopków oko³o 6 milionów. Prêciki s± rozmieszczone na ca³ej siatkówce, poza ¿ó³t± plamk±, w centrum osi wzrokowej. Miejsce to zwane jest równie¿ do³kiem ¶rodkowym. Czopki skoncentrowane s± w³a¶nie w ¿ó³tej plamce i wystêpuj± do¶æ rzadko w pozosta³ej czê¶ci siatkówki. Nerw wzrokowy ³±czy siatkówkê z mózgiem, dok³adniej z kor± wzrokow±. W miejscach gdzie nerw wzrokowy wchodzi do oka, nie wystêpuj± ani prêciki ani czopki, a miejsce to nazywa siê ¶lep± plamk±. Czê¶æ mózgu, która jest odpowiedzialna za percepcjê wizualn±, jest umiejscowiona na powierzchni po obu stronach szczeliny, która oddziela obie pó³kule mózgu w okolicach potylicznych kory mózgowej.
Rys. 3 Uproszczony schemat budowy siatkówki oka
Materia³y ¼ród³owe:
[1] Correspondence Course Lighting Application „Vision”, Philips Lighting B.V.,1985
[2] Wieczes³aw Demidow “Patrzeæ i widzieæ”, NOT-SIGMA, Warszawa 1989
[3] Multimedialna Encyklopedia Powszechna „Wiem 2001”, www.wiem.onet.pl
[4] „Technika ¦wietlna ‘98”, artyku³ Agnieszki Wolskiej „Psychofizjologia widzenia” s. 135, Polski Komitet O¶wietleniowy, Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Warszawa 1998
[5] materia³y udostêpnione przez dr in¿. Ma³gorzatê Górczewsk±
[6] materia³y prezentacyjne Philips Lighting
|
