{"id":3215,"date":"2008-02-05T14:53:55","date_gmt":"2008-02-05T12:53:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/?p=3215"},"modified":"2017-10-26T20:56:12","modified_gmt":"2017-10-26T18:56:12","slug":"iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/","title":{"rendered":"Iluminacje zabytk\u00f3w – problematyka konserwatorska – cz.2"},"content":{"rendered":"

1. Uwagi na temat prac projektowych i ekspozycji zabytk\u00f3w<\/h2>\n

Skala urbanistyczna<\/h3>\n

Miasto, a zw\u0142aszcza miasto historyczne, powinno mie\u0107 projekt iluminacji wyst\u0119puj\u0105cych na jego terenie warto\u015bciowych, zabytkowych obiekt\u00f3w (architektura, budowle in\u017cynierskie, ziele\u0144, ci\u0105gi komunikacyjne). Aby uzyska\u0107 harmonijny efekt o\u015bwietlenia, temu projektowi, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 wprowadzany etapowo, podporz\u0105dkowa\u0107 trzeba sprawy zwi\u0105zane z realizacjami o\u015bwietlenia miejskiego \u2013 publicznego.<\/p>\n

Do\u015bwiadczenia zagraniczne pokazuj\u0105, \u017ce budowle o wy\u017cszej randze historycznej lub spo\u0142ecznej s\u0105 na og\u00f3\u0142 tak o\u015bwietlone, \u017ce wyra\u017aniej w nocy dominuj\u0105 w danej przestrzeni miejskiej. Im podporz\u0105dkowane s\u0105 inne obiekty. Jest to zgodne z panuj\u0105c\u0105 w mie\u015bcie historycznym hierarchi\u0105 wa\u017cno\u015bci budowli. Nie nale\u017cy jednak takiej dominacji w przestrzeni uto\u017csamia\u0107 z agresywnym, mocnym o\u015bwietleniem. Obiekt mo\u017ce dominowa\u0107 na placu lub w przestrzeni ulicznej poprzez swoj\u0105 monumentaln\u0105 bry\u0142\u0119 lub charakter architektury i mo\u017ce by\u0107 o\u015bwietlony w spos\u00f3b kulturalny i wywa\u017cony, zgodny z jego stylem i ukszta\u0142towaniem. Mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce o\u015bwietlony cz\u0119\u015bciowo, respektuj\u0105c nastr\u00f3j nocy, ale o tym w dalszej cz\u0119\u015bci tekstu. Zaburzenie tego uk\u0142adu hierarchii wa\u017cno\u015bci poprzez stosunkowo mocne o\u015bwietlenie obiekt\u00f3w mniej istotnych, prowadzi do chaosu widokowego, w kt\u00f3rym mniej wa\u017cne obiekty w mie\u015bcie staj\u0105 si\u0119 wa\u017cniejsze i w dodatku mog\u0105 zacz\u0105\u0107 konkurowa\u0107 pomi\u0119dzy sob\u0105 (tzw. \u201ewojna \u015bwiate\u0142\u201d).<\/p>\n

Plan o\u015bwietlenia miasta to kompleksowe przedsi\u0119wzi\u0119cie, podejmuj\u0105ce zadania skoordynowane z innymi s\u0142u\u017cbami miejskimi, kt\u00f3rego celem jest uporz\u0105dkowanie chaotycznie rozrzuconych punkt\u00f3w \u015bwietlnych, zamiana ich na przemy\u015blane, nowoczesne, bardziej ekonomiczne i ekologiczne rozwi\u0105zania, w celu stworzenia nowego, harmonijnego, nocnego obrazu miasta, s\u0142u\u017c\u0105cego podkre\u015bleniu walor\u00f3w miejscowo\u015bci, a tak\u017ce przyjaznego dla mieszka\u0144c\u00f3w i turyst\u00f3w.<\/p>\n

Ciekawymi przyk\u0142adami w Europie s\u0105 z rozmachem podejmowane tego typu prace wykonywane we francuskich miastach, okre\u015blane mianem \u201ePlan lumiere<\/i>\u201d (\u201eplan \u015bwiat\u0142a\u201d), od wielu lat realizowane przy akceptacji lokalnych spo\u0142ecze\u0144stw w Pary\u017cu, Lyonie, Toulousie czy Bordeaux.<\/p>\n

W uproszczeniu \u201ePlan lumiere<\/i>\u201d mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako dzia\u0142ania techniczne, artystyczne, spo\u0142eczne, ekonomiczne i finansowe, wpisane w planowane i realizowane w mie\u015bcie przedsi\u0119wzi\u0119cia, z po\u0142o\u017ceniem nacisku na wyeksponowanie \u015bwiat\u0142em sylwety miasta oraz poszczeg\u00f3lnych jego dzielnic, najwa\u017cniejszych zabytk\u00f3w, najistotniejszych ulic, ci\u0105g\u00f3w komunikacyjnych, handlowych i turystycznych. Chodzi zar\u00f3wno o w\u0142a\u015bciwe uczytelnienie historii i to\u017csamo\u015bci miasta jak i jego rozwoju. Odpowiednio iluminowane budowle zabytkowe, ulice i ci\u0105gi widokowe staj\u0105 si\u0119 wieczorem charakterystycznymi, \u0142atwo rozpoznawalnymi miejscami, b\u0119d\u0105cymi jednocze\u015bnie punktami orientacyjnymi (z angielska \u201elandmarks<\/i>\u201d) w tkance miasta.<\/p>\n

W Lyonie realizacja takiego projektu trwa od 1989 r. i obecnie jest ju\u017c ponad 250 odpowiednio iluminowanych miejsc. Projekt rozwija si\u0119 dynamicznie ale tak\u017ce ewoluuje, uwzgl\u0119dniaj\u0105c krytyczne uwagi ekolog\u00f3w, biolog\u00f3w i astronom\u00f3w, domagaj\u0105cych si\u0119 wprowadzenia ogranicze\u0144 w ilo\u015bci i mocy zastosowanych \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a oraz czasu ich u\u017cytkowania. Stosuje si\u0119 mechanizmy kontroli i analizy obszar\u00f3w o\u015bwietlonych a tak\u017ce uwzgl\u0119dnia si\u0119 w nowych projektach istniej\u0105cy ju\u017c poziom o\u015bwietlenia [1].<\/p>\n

Praktyka dowodzi, \u017ce zw\u0142aszcza w zamo\u017cnych krajach Europy, dzia\u0142ania zwi\u0105zane z kompleksowym projektowaniem o\u015bwietlenia miejskiego w spos\u00f3b pozytywny wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce na przy\u015bpieszenie renowacji zabytk\u00f3w i podejmowanie innej aktywno\u015bci zwi\u0105zanej z porz\u0105dkowaniem ich otoczenia i ulic, a cz\u0119sto i ich zaplecza. Efektem jest przemiana krajobrazu miejskiego, kt\u00f3ry staje si\u0119 bardziej czytelny, przyjazny jego mieszka\u0144com, w kt\u00f3rym \u0142atwiej si\u0119 porusza\u0107 i ciekawiej jest \u017cy\u0107, nie tylko w porze wieczornej i nocnej, ale r\u00f3wnie\u017c za dnia.<\/p>\n

Koncepcja projektowa o\u015bwietlenia zabytku<\/h3>\n

Wynika\u0107 powinna z analizy architektury, bry\u0142y i lokalizacji zabytku a tak\u017ce jego funkcji. Dok\u0142adnie musi okre\u015bla\u0107 zamierzony zakres i cel iluminacji. Mo\u017ce to by\u0107 np. eksponowanie budowli wa\u017cnych dla to\u017csamo\u015bci miejscowo\u015bci lub regionu poprzez podkre\u015blenie walor\u00f3w historycznych i artystycznych tych obiekt\u00f3w. Iluminacja d\u0142ugoterminowa staje si\u0119 sta\u0142\u0105 ekspozycj\u0105 obiektu. Zabytki wykorzystywane s\u0105 czasem dla kr\u00f3tkotrwa\u0142ej iluminacji, maj\u0105cej r\u00f3\u017cny charakter. Na przyk\u0142ad mo\u017ce to by\u0107 o\u015bwietlenie budowli z okazji spektaklu lub innego wydarzenia np. uroczysto\u015bci religijnej, spo\u0142ecznej, politycznej, \u015bwi\u0119ta lub rocznicy, koncertu, imprezy typu \u201e\u015bwiat\u0142o i d\u017awi\u0119k\u201d itp. Zabytki staj\u0105 si\u0119 wtedy elementem scenografii stwarzaj\u0105cym opraw\u0119 takiego wydarzenia a cz\u0119sto s\u0142u\u017c\u0105 do podkre\u015blenia rangi uroczysto\u015bci lub wyrazu artystycznego przedstawienia.<\/p>\n

Zagraniczne do\u015bwiadczenia wskazuj\u0105, \u017ce udzia\u0142 artyst\u00f3w plastyk\u00f3w, scenograf\u00f3w, historyk\u00f3w czy architekt\u00f3w w grupie projektuj\u0105cej iluminacje d\u0142ugoterminowe (a wi\u0119c interdyscyplinarnego zespo\u0142u os\u00f3b, kt\u00f3re prawid\u0142owo rozumiej\u0105 walory zabytkowe budowli i potrafi\u0105 je odpowiednio przeanalizowa\u0107) w wielu przypadkach zaowocowa\u0142o niezwykle ciekawymi rozwi\u0105zaniami wizualnymi, korzystnymi dla o\u015bwietlanego zabytku i warto\u015bciowymi dla podkre\u015blenia to\u017csamo\u015bci miast. Brak takich os\u00f3b zaanga\u017cowanych w projekt i posiadaj\u0105cych uznany talent i dorobek, mo\u017ce prowadzi\u0107 do powstania \u201epseudo – kreacji\u201d, kt\u00f3rych efekty mog\u0105 np. deformowa\u0107 warto\u015bciow\u0105 architektur\u0119, obni\u017caj\u0105c jej uznane warto\u015bci. Takie realizacje mog\u0105 utrwala\u0107 w spo\u0142ecznym odbiorze niekorzystne wzory, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej s\u0105 bezkrytycznie aprobowane i powielane.<\/p>\n

Por\u00f3wnuj\u0105c r\u00f3\u017cne realizacje na terenie Europy, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce cz\u0119sto reprezentowane s\u0105 trzy rozwi\u0105zania o\u015bwietlenia zabytk\u00f3w: o\u015bwietlanie metod\u0105 zalewow\u0105 (maj\u0105ce na celu pokazanie ca\u0142o\u015bci lub cz\u0119\u015bci budowli), o\u015bwietlenia cz\u0119\u015bciowe eksponuj\u0105ce wybrane fragmenty obiekt\u00f3w (o\u015bwietlenie punktowe, liniowe) oraz o\u015bwietlenie \u0142\u0105cz\u0105ce oba wy\u017cej wymienione sposoby. Ka\u017cdy z wymienionych sposob\u00f3w mo\u017cna r\u00f3\u017cnie realizowa\u0107 uzyskuj\u0105c bardziej poprawne lub mniej poprawne efekty wizualne. Ocena tych dzia\u0142a\u0144 z konserwatorskiego punktu widzenia, dotyczy wygl\u0105du ca\u0142o\u015bci obiektu, w stosunku do jego warto\u015bci zabytkowej (artystycznej, historycznej i naukowej) z uwzgl\u0119dnieniem jego otoczenia.<\/p>\n

O\u015bwietlenie pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 og\u00f3lnym roz\u015bwietleniem fasad budowli na og\u00f3\u0142 ma na celu uczytelnienie w nocy architektury obiektu. Zale\u017cnie od sposobu rozmieszczenia reflektor\u00f3w ich typu, mocy i koloru \u015bwiat\u0142a mo\u017cna uzyska\u0107 zr\u00f3\u017cnicowane pod wzgl\u0119dem jako\u015bci efekty plastyczne. Reflektory umieszczone zbyt blisko \u015bcian i skierowane ku g\u00f3rze rzadko daj\u0105 prawid\u0142owy nocny obraz budowli \u2013 na og\u00f3\u0142 powstaj\u0105 nowe, niesp\u00f3jne ze \u015bwiat\u0142ocieniem architektury ra\u017c\u0105ce cienie, utworzone przez elementy wystroju wysuni\u0119te z elewacji. Inne detale, cofni\u0119te w stosunku do lica elewacji, staj\u0105 si\u0119 nieczytelne. Uwypukla si\u0119 niepotrzebnie faktury i nier\u00f3wno\u015bci powierzchni, widoczne staj\u0105 si\u0119 wszelkie uszkodzenia tynk\u00f3w i \u015bcian. (Na marginesie trzeba doda\u0107, \u017ce powierzchnie \u015bcian obiekt\u00f3w zabytkowych cz\u0119sto s\u0105 nier\u00f3wne, co wynika m.in. ze stosowania dawnych technologii budowlanych). O\u015bwietlenie ko\u0144czy si\u0119 cz\u0119sto na gzymsach \u015bcian, niepotrzebnie je nadmiernie podkre\u015blaj\u0105c, pomija natomiast cz\u0119sto p\u0142aszczyzny po\u0142aci dachowych, tak wa\u017cnych dla odbioru bry\u0142y budowli. Nie oznacza to bynajmniej, \u017ce dachy i zwie\u0144czenia musz\u0105 by\u0107 silnie o\u015bwietlone \u2013 powinny by\u0107 w pewnym stopniu czytelne, mog\u0105 by\u0107 np. tylko lekko zarysowane na tle nocnego nieba.<\/p>\n

Na elewacjach reflektory zbyt silne i o \u017ale dobranym k\u0105cie rozb\u0142ysku mog\u0105 powodowa\u0107 miejscowe \u201ewypalenie\u201d \u015bcian (mocna plama \u015bwiat\u0142a). Z daleka miejsca te s\u0105 bardzo widoczne i mog\u0105ce tworzy\u0107 nowy, ca\u0142kowicie niesp\u00f3jny z architektur\u0105 i stylem obiektu wz\u00f3r na elewacjach, w spos\u00f3b ca\u0142kowicie nieuzasadniony rozcz\u0142onkowuj\u0105c pierwotn\u0105 harmonijn\u0105 kompozycj\u0119 \u015bcian. Du\u017ca ilo\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na niekorzystne zredukowanie \u015bwiat\u0142ocienia elewacji lub mo\u017ce tworzy\u0107 kilka cieni padaj\u0105cych od jednego elementu, co jest w przypadku ekspozycji architektury historycznej ca\u0142kowicie nieuzasadnione.<\/p>\n

Zabytki, kt\u00f3rych fasady s\u0105 malowane, a zr\u00f3\u017cnicowane kolory maj\u0105 na celu podkre\u015blenie architektury, o\u015bwietlone \u015bwiat\u0142em o wyra\u017anie dominuj\u0105cej jednej barwie (np. \u017c\u00f3\u0142tej \u2013 typowej dla lamp sodowych), przyjmuj\u0105 kolor o\u015bwietlenia, kt\u00f3ry niekorzystnie mo\u017ce zaciera\u0107 widoczne za dnia r\u00f3\u017cnice kolorystyczne na elewacji. Na przyk\u0142ad fasada malowana na kolor bia\u0142y i \u017c\u00f3\u0142ty, staje si\u0119 ca\u0142a \u017c\u00f3\u0142ta. Jest to r\u00f3wnie\u017c efekt niesp\u00f3jny z historycznym wygl\u0105dem o\u015bwietlanej w ten spos\u00f3b elewacji. Natomiast uwa\u017cam, \u017ce jest mo\u017cliwe w uzasadnionych wypadkach zastosowanie do o\u015bwietlenia zewn\u0119trznego np. odpowiednio dobranego odcienia \u015bwiat\u0142a niebieskiego, jako koresponduj\u0105cego z wyobra\u017ceniami \u015bwiat\u0142a ksi\u0119\u017cyca i z nastrojem nocy.<\/p>\n

\"nieprawid\u0142owe
\nFot. 1<\/em><\/p>\n

\"nieprawid\u0142owe
\nFot. 2<\/em><\/p>\n

Budowle zabytkowe nie koniecznie musz\u0105 by\u0107 ca\u0142kowicie o\u015bwietlone mocnym sztucznym \u015bwiat\u0142em (fot.1). Cz\u0119sto ograniczenie ilo\u015bci \u015bwiat\u0142a, zmniejszenie jego mocy i prawid\u0142owo wydobyty \u015bwiat\u0142ocie\u0144 lub roz\u015bwietlony fragment obiektu, bardziej podkre\u015bla i eksponuje ich warto\u015b\u0107 zabytkow\u0105, ni\u017c regularne \u201epunktowanie\u201d elewacji mocnym \u015bwiat\u0142em, kt\u00f3re wypacza lub niweluje plastyk\u0119 jej ukszta\u0142towania i powoduje zbyt mocne kontrasty. Zdarzaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto nieprawid\u0142owo zaprojektowane iluminacje, kt\u00f3re podkre\u015blaj\u0105c zupe\u0142nie nieistotne dla architektury obiektu miejsca, tworz\u0105 jej nowy, fa\u0142szywy obraz (fot.2). Pod\u015bwietlone cz\u0119\u015bci i elementy wystroju elewacji staj\u0105 si\u0119 wtedy ca\u0142kowicie niesp\u00f3jne ze stylem architektonicznym zabytku, z kompozycj\u0105 i tektonik\u0105 bry\u0142y o\u015bwietlanego obiektu, naruszaj\u0105 jej proporcje, tworz\u0105 nowy, ale na og\u00f3\u0142 ca\u0142kowicie bezwarto\u015bciowy widok. Spotykamy cz\u0119sto nieprawid\u0142owe rozwi\u0105zania, kt\u00f3re polegaj\u0105 np. na ca\u0142kowitym pomini\u0119ciu w iluminacji budynku parteru i fragmentarycznym wyeksponowaniu jednej lub kilku wybranych kondygnacji.<\/p>\n

Od niedawna powsta\u0142a nowa specjalizacja zawodowa: \u201etw\u00f3rca (re\u017cyser, kreator) o\u015bwietlenia\u201d. Wykonuj\u0105 j\u0105 osoby, kt\u00f3re posiad\u0142y szersz\u0105 wiedz\u0119 interdyscyplinarn\u0105 w dziedzinie iluminacji obiekt\u00f3w i wykazuj\u0105 si\u0119 dodatkowymi uzdolnieniami artystycznymi lub przewodz\u0105 interdyscyplinarnym zespo\u0142om projektowym. Na przyk\u0142ad we Francji tw\u00f3rcy ci \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z konserwatorami zabytk\u00f3w, dog\u0142\u0119bnie analizuj\u0105c przygotowywane projekty w celu dostosowania ich do wielu szczeg\u00f3\u0142owych zalece\u0144 konserwatorskich.<\/p>\n

Koncepcja projektu iluminacji zabytku nie powinna by\u0107 projektem niepe\u0142nym, to znaczy zajmuj\u0105cym si\u0119 np. ekspozycj\u0105 jednej fasady w obiekcie wolno stoj\u0105cym. Uwa\u017cam, \u017ce du\u017co bardziej korzystna jest sytuacja, je\u015bli projekt iluminacji jest opracowany jako rozwi\u0105zanie kompleksowe dla ca\u0142ej budowli i jej otoczenia. Nie wyklucza to przecie\u017c podzielenia realizacji na etapy. Dzia\u0142anie odwrotne, kiedy proponuje si\u0119 o\u015bwietlenie jednej fasady, a potem (z projektem lub bez niego), pr\u00f3buje si\u0119 rozszerza\u0107 instalacje \u2013 to dzia\u0142anie mog\u0105ce da\u0107 przypadkowe, a wi\u0119c niekorzystne dla ekspozycji zabytku efekty.<\/p>\n

\"nieprawid\u0142owe
\nFot. 3<\/em><\/p>\n

\u015awiadome operowanie sztucznym \u015bwiat\u0142em wydobywa obiekt z ciemno\u015bci, podkre\u015bla jego walory, powoduje, \u017ce podnosimy g\u0142owy i nie tylko u\u015bwiadamiamy sobie jego obecno\u015b\u0107 ale i sam zabytek oddzia\u0142uje na nas, dostarczaj\u0105c nowych wra\u017ce\u0144, kszta\u0142tuj\u0105c klimat swojego otoczenia – zabytkowej ulicy lub placu (fot.3). Pojawienie si\u0119 wi\u0119kszej ilo\u015bci \u015bwiat\u0142a w nocy w otoczeniu zabytku mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na zwi\u0119kszenie atrakcyjno\u015bci i dost\u0119pno\u015bci miejsca wok\u00f3\u0142 niego, co na og\u00f3\u0142 powoduje o\u017cywienie turystyczne. Iluminacja jest tak\u017ce diametraln\u0105 zmian\u0105 jako\u015bci o\u015bwietlenia<\/b> i dlatego nie mo\u017ce by\u0107 to dzia\u0142anie przypadkowe – musi by\u0107 dok\u0142adnie zaplanowana i prawid\u0142owo zrealizowana.<\/p>\n

W ostatnich latach, w dziedzinie iluminacji obiekt\u00f3w zabytkowych, zauwa\u017calne sta\u0142y si\u0119 dwie tendencje \u2013 poszukiwanie takiej prezentacji zabytk\u00f3w, w kt\u00f3rych \u015bwiat\u0142o podkre\u015bla ich uznane warto\u015bci oraz nadawanie obiektom nowego widoku, opartego na pewnej wizji artystycznej. Rozgorza\u0142y dyskusje i spory, jak o\u015bwietla\u0107 w nocy zabytkowe obiekty, kt\u00f3re maj\u0105 niezaprzeczalne walory artystyczne i historyczne, a kt\u00f3re zosta\u0142y zaprojektowane przez ich tw\u00f3rc\u00f3w do ogl\u0105dania w o\u015bwietleniu dziennym. Dawni arty\u015bci i budowniczowie nie przewidywali przecie\u017c wynalezienia sztucznego o\u015bwietlenia o tak szerokich parametrach i uniwersalnym zastosowaniu, jak o\u015bwietlenie elektryczne. Szybko okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce ocena tych dzia\u0142a\u0144 jest trudna, poniewa\u017c ka\u017cdy zabytek ma indywidualne uwarunkowania. Jak dot\u0105d brak jednoznacznych kryteri\u00f3w oceny iluminacji powodowa\u0142, \u017ce powstawa\u0142y cz\u0119sto rozwi\u0105zania oparte o pewne schematy projektowania, bezkrytycznie powielane na r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 obiektach.<\/p>\n

\"o\u015bwietlenie
\nFot. 4<\/em><\/p>\n

Dawni architekci, tworz\u0105cy monumentalne obiekty sakralne, posiadali w r\u00f3\u017cnych epokach historycznych mo\u017cliwo\u015b\u0107 wprowadzenia du\u017cych ilo\u015bci \u015bwiat\u0142a dziennego do wn\u0119trz budowli, a jednak \u015bwiadomie tak nim operowali, \u017ce ograniczaj\u0105c jego ilo\u015b\u0107 dbali zw\u0142aszcza o budowanie odpowiedniego nastroju wn\u0119trza (fot.4). Posiadali znakomite umiej\u0119tno\u015bci kierowania i skupiania uwagi u\u017cytkownik\u00f3w na wyznaczonych, wa\u017cnych we wn\u0119trzach miejscach. Nawet dzi\u015b, ka\u017cdy kto odwiedza stare budowle sakralne, r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na ich o\u015bwietlenie odnosi wra\u017cenie przebywania w miejscu wyj\u0105tkowym, a poddaj\u0105c si\u0119 nastrojowi wyra\u017anie zbli\u017ca si\u0119 do sacrum<\/i>. Rodzi si\u0119 zatem pytanie: czy je\u015bli za pomoc\u0105 \u015bwiat\u0142a sztucznego roz\u015bwietlimy np. katedralne sklepienia, oczyszczone przez konserwator\u00f3w i doprowadzone prawie do stanu z chwili budowy obiektu, czy nie zgubimy czego\u015b ulotnego z atmosfery takiego wn\u0119trza, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce teraz stanie si\u0119 bardziej bliskie wn\u0119trzu muzealnemu? Ciekawym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 konserwacja wystroju malarskiego Kaplicy Syksty\u0144skiej w Watykanie, w kt\u00f3rej po wykonaniu prac konserwatorskich zrezygnowano z wcze\u015bniej zamontowanego we wn\u0119trzu Kaplicy silnego sztucznego o\u015bwietlenia, skierowanego na dekoracj\u0119 sklepienia.<\/p>\n

\"budynek
\nFot. 5<\/em><\/p>\n

Na zewn\u0105trz pi\u0119kna architektura z charakterystycznym dla niej \u015bwiat\u0142ocieniem nie traci swoich walor\u00f3w ani ze zmian\u0105 p\u00f3r roku, ani o r\u00f3\u017cnych porach dnia ani nawet w nocy, gdy dostrzegamy tylko jej wybrane cz\u0119\u015bci lub oddzia\u0142ywuje na nas swoj\u0105 mas\u0105 i kubatur\u0105 w blasku ksi\u0119\u017cyca. Natomiast gdy o\u015bwietlimy budynek np. od do\u0142u, mocnym elektrycznym \u015bwiat\u0142em, \u201e\u015blizgaj\u0105cym si\u0119\u201d po wybranych elementach fasady i powoduj\u0105cym w konsekwencji powstanie przeskalowanych cieni i podkre\u015blenie gzyms\u00f3w – deformujemy zabytkow\u0105 architektur\u0119 (fot.5). Naruszamy jej harmoni\u0119, proporcje, dodajemy przypadkowych, obcych dla styl\u00f3w architektonicznych \u015bwiat\u0142ocieni, sugeruj\u0105cych istnienie zupe\u0142nie nowych form i kszta\u0142t\u00f3w. Rodzi si\u0119 wi\u0119c inne pytanie: czy statyczne \u015bwiat\u0142o elektryczne pochodz\u0105ce z wielu \u017ar\u00f3de\u0142, o sta\u0142ym nat\u0119\u017ceniu, barwie i ukierunkowaniu jest w stanie zast\u0105pi\u0107 niesko\u0144czon\u0105 skal\u0119 barw i p\u00f3\u0142cieni dynamicznego o\u015bwietlenia dziennego? Czy realizuj\u0105c iluminacje zabytkowych dzie\u0142 architektonicznych przypadkiem nie tworzymy jakiego\u015b nowego, niedoskona\u0142ego bo sprowadzonego do jednego wybranego widoku zabytku, a przez to ingerujemy w jego uznane warto\u015bci?<\/p>\n

Przede wszystkim nale\u017cy zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce na og\u00f3\u0142 nie jest mo\u017cliwe, ani nie jest potrzebne aby zamienia\u0107 noc w dzie\u0144. Niestety zar\u00f3wno w naszym kraju, jaki poza jego granicami, nie brakuje z\u0142ych lub dyskusyjnych przyk\u0142ad\u00f3w o\u015bwietlenia obiekt\u00f3w zabytkowych, w kt\u00f3rych projektanci nie wykazali si\u0119 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 i zrozumieniem nastroju nocy<\/b>, zbyt silnie o\u015bwietlaj\u0105c architektur\u0119 obiektu i jego otoczenie [2].<\/p>\n

Bibliografia<\/b><\/p>\n

    \n
  1. Roger Narboni \u2013 \u201eLumiere et Paysage\u201d, le Moniteur, luty 2003.<\/li>\n
  2. Miros\u0142aw Sulma – \u201eIluminacja zabytk\u00f3w Krakowa, za\u0142o\u017cenia, metodyka\u201d Krakowska Teka Konserwatorska t.1., Urz\u0105d Miasta Krakowa, Krak\u00f3w 2000 r.<\/li>\n<\/ol>\n

    Autor: mgr in\u017c. arch. Dominik M\u0105czy\u0144ski – Krajowy O\u015brodek Bada\u0144 i Dokumentacji Zabytk\u00f3w w Warszawie<\/em>
    \nluty 2008<\/em><\/p>\n

    Wszystkie cz\u0119\u015bci artyku\u0142u:
    \nIluminacje zabytk\u00f3w – problematyka konserwatorska – cz.1<\/a>
    \n    Iluminacje zabytk\u00f3w – problematyka konserwatorska – cz.2<\/a>
    \n    Iluminacje zabytk\u00f3w – problematyka konserwatorska – cz.3<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    1. Uwagi na temat prac projektowych i ekspozycji zabytk\u00f3w Skala urbanistyczna Miasto, a zw\u0142aszcza miasto historyczne, powinno mie\u0107 projekt iluminacji wyst\u0119puj\u0105cych na jego terenie warto\u015bciowych, zabytkowych obiekt\u00f3w (architektura, budowle in\u017cynierskie, ziele\u0144, ci\u0105gi komunikacyjne). Aby uzyska\u0107 harmonijny efekt o\u015bwietlenia, temu projektowi, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 wprowadzany etapowo, podporz\u0105dkowa\u0107 trzeba sprawy zwi\u0105zane z realizacjami o\u015bwietlenia miejskiego \u2013 publicznego. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3219,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[112,134],"tags":[259,326,462,318],"class_list":["post-3215","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-oswietlenie","category-oswietlenie-zewnetrzne-iluminacje","tag-iluminacja","tag-oswietlenie-2","tag-projekt-oswietlenia","tag-zabytki"],"yoast_head":"\nIluminacje zabytk\u00f3w - problematyka konserwatorska - cz.2 - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Miasto, a zw\u0142aszcza miasto historyczne, powinno mie\u0107 projekt iluminacji wyst\u0119puj\u0105cych na jego terenie warto\u015bciowych, zabytkowych obiekt\u00f3w.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Iluminacje zabytk\u00f3w - problematyka konserwatorska - cz.2 - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Miasto, a zw\u0142aszcza miasto historyczne, powinno mie\u0107 projekt iluminacji wyst\u0119puj\u0105cych na jego terenie warto\u015bciowych, zabytkowych obiekt\u00f3w.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2008-02-05T12:53:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2017-10-26T18:56:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"361\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"268\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a\"},\"headline\":\"Iluminacje zabytk\u00f3w – problematyka konserwatorska – cz.2\",\"datePublished\":\"2008-02-05T12:53:55+00:00\",\"dateModified\":\"2017-10-26T18:56:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/\"},\"wordCount\":2586,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/09\\\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg\",\"keywords\":[\"iluminacja\",\"o\u015bwietlenie\",\"projekt o\u015bwietlenia\",\"zabytki\"],\"articleSection\":[\"O\u015bwietlenie\",\"O\u015bwietlenie zewn\u0119trzne, iluminacje\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/\",\"name\":\"Iluminacje zabytk\u00f3w - problematyka konserwatorska - cz.2 - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/09\\\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg\",\"datePublished\":\"2008-02-05T12:53:55+00:00\",\"dateModified\":\"2017-10-26T18:56:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a\"},\"description\":\"Miasto, a zw\u0142aszcza miasto historyczne, powinno mie\u0107 projekt iluminacji wyst\u0119puj\u0105cych na jego terenie warto\u015bciowych, zabytkowych obiekt\u00f3w.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/09\\\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/09\\\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg\",\"width\":361,\"height\":268,\"caption\":\"o\u015bwietlenie wewn\u0105trz obiektu sakralnego\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Iluminacje zabytk\u00f3w – problematyka konserwatorska – cz.2\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/\",\"name\":\"\u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie\",\"description\":\""Niechaj si\u0119 stanie \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107!" - (Rdz 1,3 BT)\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/author\\\/adminpo\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Iluminacje zabytk\u00f3w - problematyka konserwatorska - cz.2 - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","description":"Miasto, a zw\u0142aszcza miasto historyczne, powinno mie\u0107 projekt iluminacji wyst\u0119puj\u0105cych na jego terenie warto\u015bciowych, zabytkowych obiekt\u00f3w.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Iluminacje zabytk\u00f3w - problematyka konserwatorska - cz.2 - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","og_description":"Miasto, a zw\u0142aszcza miasto historyczne, powinno mie\u0107 projekt iluminacji wyst\u0119puj\u0105cych na jego terenie warto\u015bciowych, zabytkowych obiekt\u00f3w.","og_url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/","og_site_name":"\u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","article_published_time":"2008-02-05T12:53:55+00:00","article_modified_time":"2017-10-26T18:56:12+00:00","og_image":[{"width":361,"height":268,"url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Redakcja","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#\/schema\/person\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a"},"headline":"Iluminacje zabytk\u00f3w – problematyka konserwatorska – cz.2","datePublished":"2008-02-05T12:53:55+00:00","dateModified":"2017-10-26T18:56:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/"},"wordCount":2586,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg","keywords":["iluminacja","o\u015bwietlenie","projekt o\u015bwietlenia","zabytki"],"articleSection":["O\u015bwietlenie","O\u015bwietlenie zewn\u0119trzne, iluminacje"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/","url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/","name":"Iluminacje zabytk\u00f3w - problematyka konserwatorska - cz.2 - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg","datePublished":"2008-02-05T12:53:55+00:00","dateModified":"2017-10-26T18:56:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#\/schema\/person\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a"},"description":"Miasto, a zw\u0142aszcza miasto historyczne, powinno mie\u0107 projekt iluminacji wyst\u0119puj\u0105cych na jego terenie warto\u015bciowych, zabytkowych obiekt\u00f3w.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/oswietlenie-konserwator-cz2-04.jpg","width":361,"height":268,"caption":"o\u015bwietlenie wewn\u0105trz obiektu sakralnego"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/iluminacje-zabytkow-problematyka-konserwatorska-cz-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Iluminacje zabytk\u00f3w – problematyka konserwatorska – cz.2"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#website","url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/","name":"\u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","description":""Niechaj si\u0119 stanie \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107!" - (Rdz 1,3 BT)","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#\/schema\/person\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/author\/adminpo\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3215","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3215"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3215\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3602,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3215\/revisions\/3602"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3219"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}