{"id":4169,"date":"2009-07-05T12:02:49","date_gmt":"2009-07-05T10:02:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/?p=4169"},"modified":"2019-02-13T12:52:54","modified_gmt":"2019-02-13T10:52:54","slug":"oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/","title":{"rendered":"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane"},"content":{"rendered":"<p>O degradacji \u015brodowiska jaski\u0144 (szaty naciekowej) nie decyduje tylko liczba zwiedzaj\u0105cych turyst\u00f3w, czas rocznego u\u017cytkowania, lecz tak\u017ce infrastruktura techniczna instalowana w tych obiektach. Bardzo istotne znaczenie na szybko\u015b\u0107 i rozmiary degradacji, jak wykazano w artykule, mo\u017ce mie\u0107 zainstalowane o\u015bwietlenie elektryczne.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Obiekty z trasami podziemnymi mo\u017cna podzieli\u0107 na dwie zasadnicze grupy a mianowicie: zbudowane przez cz\u0142owieka (lochy, fortyfikacje wojskowe, itp.) oraz b\u0119d\u0105ce wytworem przyrody (jaskinie). R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy tymi obiektami s\u0105 zasadnicze, tak w klimacie, kolorystyce jak i architekturze. Bardziej interesuj\u0105ce z punktu widzenia proces\u00f3w tam zachodz\u0105cych s\u0105 obiekty wytworzone przez natur\u0119. Szata naciekowa i architektura wyst\u0119puj\u0105ca w tego typu obiektach jest magnesem przyci\u0105gaj\u0105cym liczne rzesze turyst\u00f3w zwiedzaj\u0105cych i ch\u0119tnych do zwiedzania. Obs\u0142uga du\u017cej liczby turyst\u00f3w w jaskini wymaga\u0142a i wymaga zapewnienia odpowiednich warunk\u00f3w do zwiedzania, mi\u0119dzy innymi o\u015bwietlenia. Z drugiej strony wiadomo, \u017ce niew\u0142a\u015bciwe jego zastosowanie mo\u017ce prowadzi\u0107 do wielu niekorzystnych zjawisk a mianowicie zmiany odbioru kolorystyki szaty naciekowej oraz, co najgorsze, degradacji \u015brodowiska jaskini. Ocena wp\u0142ywu o\u015bwietlenia na \u015brodowisko jaskini mo\u017cliwa jest jedynie w przypadku \u017cmudnych bada\u0144 prowadzonych w d\u0142ugim okresie. W artykule przedstawiono wyniki takich bada\u0144 prowadzonych w jaskini Raj.<\/p>\n<p>Jaskinia Raj zosta\u0142a odkryta dopiero w po\u0142owie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX stulecia. Jej nazwa zwi\u0105zana jest z w\u0119dr\u00f3wkami uczni\u00f3w z Technikum Geologicznego w Krakowie po Ziemi \u015awi\u0119tokrzyskiej. Grupa ta zwiedzi\u0142a wcze\u015bniej niewielk\u0105, pozbawion\u0105 szaty nieckowej, znan\u0105 ju\u017c w XVIII wieku Jaskini\u0119 Piek\u0142o pod Ga\u0142\u0119ziami. Gdy szczelin\u0105 dostali si\u0119 do wn\u0119trza niewielkiego wzg\u00f3rza Malik, ujrzawszy bajkowy \u015bwiat podziemi, na zasadzie przeciwie\u0144stw, nadali temu miejscu nazw\u0119 Raj.<\/p>\n<p>Jaskinia Raj zosta\u0142a udost\u0119pniona dla turyst\u00f3w ponad trzydzie\u015bci cztery lata temu. Jest to jaskinia niewielka, d\u0142ugo\u015b\u0107 korytarzy wynosi tylko 240 m, mimo to corocznie zwiedza j\u0105 ponad 120 tysi\u0119cy turyst\u00f3w.<\/p>\n<h2>Fizyka tworzenia szaty naciekowej w jaskini<\/h2>\n<p>Utwory naciekowe jaskini s\u0105 naturaln\u0105 szczeg\u00f3lnie pi\u0119kn\u0105 ozdob\u0105 podziemnych kom\u00f3r i korytarzy. Niezale\u017cnie od warto\u015bci estetycznych szata naciekowa przedstawia du\u017c\u0105 warto\u015b\u0107 z dydaktycznego i naukowego punktu widzenia. Zwiedzaj\u0105cym jaskini\u0119 pozwala pozna\u0107 i zrozumie\u0107 efekty i znaczenie tw\u00f3rczej dzia\u0142alno\u015bci wody na obszarach krasowych.<\/p>\n<p>Wi\u0105\u017ce ona powstanie podziemnych pustek najcz\u0119\u015bciej ze zjawiskami krasowymi. Terminem tym okre\u015blamy ca\u0142o\u015b\u0107 zjawisk powsta\u0142ych w skutek chemicznego oddzia\u0142ywania wody na podatne na rozpuszczanie i wymywanie ska\u0142 (g\u0142\u00f3wnie wapienie, dolomity, anhydryty, gipsy, sole). Najagresywniej oddzia\u0142uje na nie woda zawieraj\u0105ca dwutlenek w\u0119gla (CO<sub>2<\/sub>). Pochodzi\u0107 on mo\u017ce z atmosfery, pokrywy ro\u015blinnej i glebowej, a tak\u017ce z pod\u0142o\u017ca skalnego. Przechodz\u0105c przez te \u015brodowiska, woda wzbogacana jest w CO<sub>2<\/sub>. Im jej temperatura jest ni\u017csza, tym wi\u0119cej go mo\u017ce w sobie rozpu\u015bci\u0107. Z przytoczonych wy\u017cej powod\u00f3w Jaskinia Raj jest wyj\u0105tkowo cennym zabytkiem przyrody nieo\u017cywionej. Magnesem przyci\u0105gaj\u0105cym rzesze turyst\u00f3w jest misterna i fantazyjna szata naciekowa zbudowana z krystalicznego w\u0119glanu wapnia. Narastanie naciek\u00f3w tego rodzaju polega na wytr\u0105caniu si\u0119 krystalicznego w\u0119glanu wapnia z wody przes\u0105czaj\u0105cej si\u0119 przez strop do jaskini. Znajduj\u0105cy si\u0119 w roztworze kwa\u015bny w\u0119glan wapnia Ca(HCO<sub>3<\/sub>)<sub>2<\/sub> przechodzi w\u00f3wczas w oboj\u0119tny w\u0119glan wapnia CaCO<sub>3<\/sub>, kt\u00f3ry jako znacznie trudniej rozpuszczalny, wytraca si\u0119 w postaci krystalicznej. Przebieg tej reakcji uwarunkowany jest ilo\u015bci\u0105 CO<sub>2<\/sub> zawartego w powietrzu i roztworze, ilo\u015bci\u0105 wydzielanego CO<sub>2<\/sub> podczas przebiegu reakcji a tak\u017ce ich wzajemnym stosunkiem. Poza tym przebieg reakcji w du\u017cym stopniu jest uzale\u017cniony od mikroklimatu, jaki panuje w jaskini: wilgotno\u015bci, temperatury atmosfery w jaskini. Pewn\u0105 rol\u0119 w budowie szaty naciekowej mog\u0105 odgrywa\u0107 procesy \u017cyciowe organizm\u00f3w i bakterii, najprawdopodobniej procesy bakteryjne tworz\u0105 nacieki groniaste i grzybkowe. B\u0119d\u0105ca pod ci\u015bnieniem hydrostatycznym, rozpieraj\u0105ca na boki woda, rozpuszczaj\u0105c ska\u0142\u0119 wzd\u0142u\u017c poziomych szczelin i warstw skalnych, tworzy system podziemnych korytarzy. W wyniku wy\u017cej opisanych proces\u00f3w w pustkach krasowych, gdzie wyst\u0119puj\u0105 sprzyjaj\u0105ce warunki mikroklimatyczne, powstaje szata naciekowa. Dlatego te\u017c decyzja o udost\u0119pnieniu jaskini Raj dla zwiedzaj\u0105cych mog\u0142a budzi\u0107 pewne obawy, czy nie wyst\u0105pi\u0105 negatywne zmiany mikroklimatu. W pewnym stopniu obawy te si\u0119 potwierdzi\u0142y, gdy\u017c wprowadzenie do jaskini o\u015bwietlenia elektrycznego oraz wej\u015bcia grup turyst\u00f3w spowodowa\u0142o podniesienie temperatury oraz zwi\u0119kszenie poziomu CO<sub>2<\/sub>, ponadto nast\u0105pi\u0142 spadek wilgotno\u015bci powietrza w jaskini.\n<\/p>\n<h2>Efekty o\u015bwietlenia jaskini lampami \u017carowymi<\/h2>\n<p>System o\u015bwietleniowy w Jaskini Raj projektowany ponad trzydzie\u015bci lat temu opiera\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na p\u0142askiej ekspozycji, poszczeg\u00f3lnych jej element\u00f3w, przy zastosowaniu \u017carowych \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a. Do o\u015bwietlenia wszystkich kom\u00f3r jaskini, a jest ich pi\u0119\u0107, zastosowano reflektory ze \u017ar\u00f3d\u0142ami o mocy od 100W do 200W, natomiast chodniki komunikacyjne o\u015bwietlano przy pomocy opraw umieszczonych w niszach ze \u017ar\u00f3d\u0142ami o mocy 60W. Ca\u0142kowita moc zainstalowanych \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a w jaskini wynosi\u0142a oko\u0142o 25kW. Szereg element\u00f3w jaskini wartych w\u0142a\u015bciwego wyeksponowania pozosta\u0142a jednak nieo\u015bwietlona. Uniemo\u017cliwia\u0142o to zwiedzaj\u0105cym dostrzega\u0107 i docenia\u0107 pi\u0119kno zjawisk krasowych. Tam, gdzie uznawano, \u017ce istniej\u0105 niedo\u015bwietlone pola lub fragmenty, dok\u0142adano dodatkowe punkty o\u015bwietleniowe. W szczytowym okresie moc zainstalowanych \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a przekracza\u0142a 30kW.<\/p>\n<p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"\/oswietlenie\/images\/jaskinia-raj-01.jpg\" width=\"500\" height=\"366\" border=\"0\" alt=\"Jaskinia Raj\" title=\"Widoczne pole lampowe w komorze Stalaktytowej\"><br \/><em>Rys. 1. Widoczne pole lampowe w komorze Stalaktytowej<\/em>\n<\/p>\n<p>Po paru latach eksploatacji zauwa\u017cono w pobli\u017cu reflektor\u00f3w i powierzchniach przez nie o\u015bwietlanych (wzrost temperatury) degradacj\u0119 \u015brodowiska jaskini (wynik zmian mikroklimatycznych). Takie zmiany mikroklimatyczne doprowadzi\u0142y do wyst\u0105pienia w wielu miejscach proces\u00f3w fotosyntezy i zacz\u0119\u0142a pojawia\u0107 si\u0119 flora lampowa (zielonkawe pola glon\u00f3w i mch\u00f3w). Pi\u0119kne stalaktyty, polewy i kolumny zacz\u0119\u0142y pokrywa\u0107 si\u0119 zielonkawym nalotem (rys. 1). Obecno\u015b\u0107 glon\u00f3w i porost\u00f3w zielonych na naciekach kalcytowych jest bardzo szkodliwa, powoduje rozpuszczanie w\u0119glanu wapnia, z kt\u00f3rego tworzy si\u0119 szata naciekowa. Obserwacja szaty naciekowej w jaskini &#8211; a w\u0142a\u015bciwie bardzo intensywny rozw\u00f3j glon\u00f3w (pola zieleni) na powierzchni naciekowej rozwija\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie w dw\u00f3ch miejscach, a mianowicie: na wysoko\u015bci oko\u0142o 1 m od pod\u0142o\u017ca w bezpo\u015brednim zasi\u0119gu \u015bwiat\u0142a reflektor\u00f3w oraz w pobli\u017cu samych reflektor\u00f3w, zjawisko to zosta\u0142o spowodowane zmian\u0105 warunk\u00f3w mikroklimatycznych w tych rejonach. Rozw\u00f3j zielonych p\u00f3l w pobli\u017cu reflektor\u00f3w spowodowany by\u0142 wzrostem temperatury pod\u0142o\u017ca (r\u00f3\u017cnica temperatur pod\u0142o\u017ca przed uruchomieniem reflektora i po zako\u0144czeniu jego pracy podczas jednego cyklu wynosi\u0142a nawet 15&#176;C). Natomiast na powierzchniach o\u015bwietlanych nie obserwowano zmian warto\u015bci temperatury (czas na\u015bwietlania przy obowi\u0105zuj\u0105cej specyfice oprowadzania grup turystycznych wynosi oko\u0142o 0,3 godz.\/godz.). Wyniki dotychczasowych bada\u0144 prowadzonych przez autora wykazuj\u0105, \u017ce rozw\u00f3j masy chlorofilowej jest bardzo istotnie uwarunkowany od mocy i czasu na\u015bwietlania ro\u015blin i glon\u00f3w promieniowaniem optycznym. Gwa\u0142towny rozw\u00f3j mch\u00f3w i glon\u00f3w spowodowa\u0142, \u017ce po kilkunastu latach eksploatacji jaskini zacz\u0119to zmniejsza\u0107 ilo\u015b\u0107 i moce \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a w istniej\u0105cych oprawach. Zak\u0142adano, \u017ce ograniczy to rozw\u00f3j masy chlorofilowej. Zabieg ten jednak nie spowodowa\u0142 zmniejszania si\u0119 flory lampowej (zielone pola). Doprowadzi\u0142o to w efekcie do tego, \u017ce szereg element\u00f3w jaskini wartych w\u0142a\u015bciwego wyeksponowania zosta\u0142o ukryte w mrokach.<\/p>\n<p>Bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce jaskinia Raj jest jaskini\u0105 statyczn\u0105 (brak po\u0142\u0105czenia kominami z atmosfer\u0105), tzn. nie ma w niej pr\u0105d\u00f3w powietrza. Sprzyja to koncentracji powietrza przesyconego CO<sub>2<\/sub> w komorach, niszach i wn\u0119kach jaskini. Do tego, je\u015bli do\u0142o\u017cy si\u0119 o\u015bwietlenie punktowe du\u017cej mocy, to ju\u017c wyst\u0119puj\u0105 bardzo dobre warunki dla rozwoju glon\u00f3w. Przerwanie tego zjawiska jest niezmiernie trudne. Praktycznie ka\u017cdy obiekt, jakim s\u0105 jaskinie ma inn\u0105 &#8222;fizjologi\u0119&#8221;, dlatego nie mo\u017cna wprost zastosowa\u0107 technik stosowanych w innych jaskiniach do jaskini Raj. Jak wspomniano wy\u017cej jaskinia Raj jest jaskini\u0105 ma\u0142\u0105 &#8211; 240 m d\u0142ugo\u015bci, dlatego nie mo\u017cna tu zastosowa\u0107 rozwi\u0105zania stosowanego w innych obiektach a polegaj\u0105cego na wy\u0142\u0105czeniu cz\u0119\u015bci trasy turystycznej (na kilkadziesi\u0105t lat) i skierowaniu ruchu na inny odcinek mniej zagro\u017cony &#8211; w inn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jaskini.<\/p>\n<p>Po dwudziestu pi\u0119ciu latach eksploatacji turystycznej jaskini Raj przeprowadzono szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 analiz\u0119 mikroklimatu i zjawisk krasowych jaskini oraz zjawisk i czynnik\u00f3w maj\u0105cych decyduj\u0105cy wp\u0142yw na jego kszta\u0142towanie. Wskazano, \u017ce czynnikiem, kt\u00f3ry w istotny spos\u00f3b wp\u0142ywa na degradacj\u0119 \u015brodowiska jaskini jest o\u015bwietlenie (powstawanie flory lampowej). Wszystko wskazywa\u0142o jednoznacznie, \u017ce system o\u015bwietlenia oparty na temperaturowych \u017ar\u00f3d\u0142ach \u015bwiat\u0142a wp\u0142ywa destrukcyjnie na jaskini\u0119; przyspiesza rozw\u00f3j nienaturalnych w jaskini form takich jak glony, mchy, zniekszta\u0142ca odbi\u00f3r zjawisk krasowych i kolorystyk\u0119 jaskini. Temperaturowy system o\u015bwietlenia jaskini wp\u0142ywa niekorzystnie na istniej\u0105ce tam formy \u017cycia zwierz\u0119cego, kt\u00f3re mog\u0105 znikn\u0105\u0107 nawet na zawsze. Bior\u0105c pod uwag\u0119 wyniki wieloletnich obserwacji zmian zachodz\u0105cych w jaskini, kt\u00f3rych najistotniejsze elementy przedstawiono powy\u017cej, zatrzymano si\u0119 przed dylematem zamkn\u0105\u0107 jaskini\u0119, zrezygnowa\u0107 z o\u015bwietlenia, czy te\u017c szuka\u0107 systemu o\u015bwietlenia, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie degradowa\u0142 tego \u015brodowiska. Wybrano trzecie rozwi\u0105zanie, lecz postawiono nast\u0119puj\u0105cy warunek, musi by\u0107 to system przyjazny temu \u015brodowisku. Czyli zastosowanie nowego systemu o\u015bwietlenia powinno (pomijaj\u0105c aspekt; oddawania rzeczywistej kolorystyki jaskini, wyeksponowania poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w jaskini):<\/p>\n<ul>\n<li>ograniczy\u0107 do minimum rozw\u00f3j zielonych p\u00f3l wok\u00f3\u0142 \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a (nie dotyczy ci\u0105g\u00f3w komunikacyjnych),<\/li>\n<li>zahamowa\u0107 rozw\u00f3j p\u00f3l lampowych na powierzchni o\u015bwietlanej.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>O\u015bwietlenie \u015bwiat\u0142owodami<\/h2>\n<p>Po przeanalizowaniu w\u0142a\u015bciwo\u015bci i mo\u017cliwo\u015bci dost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142 i system\u00f3w o\u015bwietleniowych przyj\u0119to nast\u0119puj\u0105ce rozwi\u0105zanie:<\/p>\n<ul>\n<li>o\u015bwietlenie podstawowe ka\u017cdej komory wykonane b\u0119dzie \u015bwiat\u0142owodami, o\u015bwietlenie ekspozycyjne kom\u00f3r temperaturowymi \u017ar\u00f3d\u0142ami \u015bwiat\u0142a,<\/li>\n<li>o\u015bwietlenie korytarzy komunikacyjnych, tzn. sztolni i chodnik\u00f3w temperaturowymi \u017ar\u00f3d\u0142ami \u015bwiat\u0142a.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Zastosowanie system\u00f3w \u015bwiat\u0142owodowych (system \u015bwiat\u0142owodowy sk\u0142ada si\u0119 z: generatora \u015bwiat\u0142a, wi\u0105zek \u015bwiat\u0142owodowych i soczewek) w jaskini wi\u0105za\u0142o si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 rozwi\u0105zania kilku problem\u00f3w, a mianowicie: obni\u017ceniem temperatury generator\u00f3w (podczas pracy wydzielaj\u0105 du\u017ce ilo\u015bci ciep\u0142a), ograniczenie promieniowania poza zakresem widzialnym. Obni\u017cenie temperatury wok\u00f3\u0142 generator\u00f3w uzyskano stosuj\u0105c specjalnie skonstruowane termosy z tworzyw sztucznych z membranami. Obliczenia pojemno\u015bci termos\u00f3w dokonano przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce r\u00f3\u017cnica temperatur pow\u0142oki termosu i otoczenia nie b\u0119dzie wi\u0119ksza ni\u017c 1,5&#176;C po czasie pracy generatora 0,6 godz.\/godz. Obliczenie pojemno\u015bci Vzb termos\u00f3w dokonano korzystaj\u0105c z wzoru:<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"\/oswietlenie\/images\/jaskinia-raj-wzor.gif\" width=\"250\" height=\"64\" border=\"0\" alt=\"Wz\u00f3r\" title=\"Wz\u00f3r\"><\/p>\n<p>gdzie:<br \/>\n&Delta;P &#8211; moc zamieniana na ciep\u0142o,<br \/>\n&Delta;T<sub>pw<\/sub> &#8211; gradient temperatury,<br \/>\nh<sub>po<\/sub> &#8211; wsp\u00f3\u0142czynnik transformowania ciep\u0142a wewn\u0105trz termosu w wyniku konwekcji,<br \/>\nh<sub>ow<\/sub> &#8211; wsp\u00f3\u0142czynnik transformowania ciep\u0142a w atmosferze jaskini w wyniku konwekcji.\n<\/p>\n<p>Na powierzchni termos\u00f3w i w pobli\u017cu (po o\u015bmiu latach eksploatacji) nie obserwuje si\u0119 wyst\u0119powania zielonych p\u00f3l.<\/p>\n<p>Z ka\u017cdego generatora poprzez przepusty w termosie wyprowadzono wi\u0105zki \u015bwiat\u0142owodowe. Ka\u017cda wi\u0105zka \u015bwiat\u0142owodowa sk\u0142ada si\u0119 z o\u015bmiu kabli (w\u0142\u00f3kna \u015bwiat\u0142owodowe wykonane s\u0105 z PMMA) o \u015brednicy aktywnej 5mm i d\u0142ugo\u015bci 4m, 6m ka\u017cda. Na ko\u0144c\u00f3wkach kabli zastosowano soczewki o r\u00f3\u017cnym k\u0105cie rozsy\u0142u w zale\u017cno\u015bci od architektury przestrzennej, tak by mo\u017cliwie jak najpe\u0142niej ukazane by\u0142o pi\u0119kno jaskini i zjawiska krasowe w niej wyst\u0119puj\u0105ce. Pomimo, \u017ce w\u0142\u00f3kna \u015bwiat\u0142owodowe wykonane z PMMA wykazuj\u0105 du\u017c\u0105 t\u0142umienno\u015b\u0107 w zakresie UV, to dodatkowo w generatorach zastosowano filtry UV. Na powierzchniach o\u015bwietlanych nie obserwuje si\u0119 wyst\u0119powania p\u00f3l lampowych, a co ciekawsze poprzez w\u0142a\u015bciwe roz\u0142o\u017cenie powierzchni o\u015bwietlanych obserwuje si\u0119 ust\u0119powanie starych p\u00f3l lampowych, jaskinia zaczyna ponownie w tych miejscach \u017cy\u0107 rys.2.<\/p>\n<p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"\/oswietlenie\/images\/jaskinia-raj-02.jpg\" width=\"500\" height=\"375\" border=\"0\" alt=\"Komora Stalaktytowa o\u015bwietlona systemami \u015bwiat\u0142owodowymi\" title=\"Komora Stalaktytowa o\u015bwietlona systemami \u015bwiat\u0142owodowymi\"><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"\/oswietlenie\/images\/jaskinia-raj-03.jpg\" width=\"500\" height=\"375\" border=\"0\" alt=\"Komora Stalaktytowa o\u015bwietlona systemami \u015bwiat\u0142owodowymi\" title=\"Komora Stalaktytowa o\u015bwietlona systemami \u015bwiat\u0142owodowymi\"><br \/><em>Rys.2. Komora Stalaktytowa o\u015bwietlona systemami \u015bwiat\u0142owodowymi, nie wyst\u0119puj\u0105 pola lampowe, widoczne stru\u017cki naciekowe<\/em>\n<\/p>\n<p>Pewien problem stanowi w dalszym ci\u0105gu o\u015bwietlenie ekspozycyjne (okazjonalne) w komorach jaskini (stanowi ono jeszcze oko\u0142o 10% o\u015bwietlenia). Reflektory ekspozycyjne (moce ich wynosz\u0105 50W i 75W) zosta\u0142y zainstalowane tak\u017ce w miejscach dotychczas nieo\u015bwietlanych i mimo bardzo rzadkiego ich u\u017cytkowania obok reflektor\u00f3w i w miejscach o\u015bwietlanych (nawet w odleg\u0142o\u015bci 6m od reflektor\u00f3w) zaczynaj\u0105 wyst\u0119powa\u0107 pola lampowe. O\u015bwietlenie sztolni i chodnik\u00f3w zrealizowano temperaturowymi \u017ar\u00f3d\u0142ami \u015bwiat\u0142a o mocy 25W. Oprawy umieszczono w sztucznych niszach skalnych na bocznych \u015bciankach wydr\u0105\u017conych korytarzy.<\/p>\n<p>Nisze w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci zr\u00f3wnano z pod\u0142o\u017cem elementami maskuj\u0105cymi, kt\u00f3re jednocze\u015bnie kieruj\u0105 \u015bwiat\u0142o tylko na chodnik (czas na\u015bwietlania wynosi oko\u0142o 0,2 godz.\/godz.).<br \/>\nW niszach w miejscach o\u015bwietlanych obserwuje si\u0119 powstawanie zielonych p\u00f3l, lecz wyst\u0119powanie ich nie powoduje \u017cadnych skutk\u00f3w ubocznych dla jaskini.<\/p>\n<p>Efekty nowego systemu przyjaznego systemu o\u015bwietlenia jaskini pokazano na rys.3.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"\/oswietlenie\/images\/jaskinia-raj-04.jpg\" width=\"500\" height=\"375\" border=\"0\" alt=\"Paj\u0105k jaskiniowy\" title=\"Paj\u0105k jaskiniowy\"><br \/><em>Rys. 3. Paj\u0105k jaskiniowy<\/em><\/p>\n<p><I>Antoni R\u00f3\u017cowicz, Sebastian R\u00f3\u017cowicz &#8211; Politechnika \u015awi\u0119tokrzyska<\/I><br \/>\n<em>lipiec 2009<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O degradacji \u015brodowiska jaski\u0144 (szaty naciekowej) nie decyduje tylko liczba zwiedzaj\u0105cych turyst\u00f3w, czas rocznego u\u017cytkowania, lecz tak\u017ce infrastruktura techniczna instalowana w tych obiektach. Bardzo istotne znaczenie na szybko\u015b\u0107 i rozmiary degradacji, jak wykazano w artykule, mo\u017ce mie\u0107 zainstalowane o\u015bwietlenie elektryczne.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4170,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[112,103],"tags":[496,497,405],"class_list":["post-4169","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-oswietlenie","category-pozostale-tematy","tag-jaskinia","tag-swiatlowody","tag-wplyw-swiatla"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"O degradacji \u015brodowiska jaski\u0144 (szaty naciekowej) nie decyduje tylko liczba zwiedzaj\u0105cych turyst\u00f3w, czas rocznego u\u017cytkowania, lecz tak\u017ce infrastruktura ...\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"O degradacji \u015brodowiska jaski\u0144 (szaty naciekowej) nie decyduje tylko liczba zwiedzaj\u0105cych turyst\u00f3w, czas rocznego u\u017cytkowania, lecz tak\u017ce infrastruktura ...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-07-05T10:02:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2019-02-13T10:52:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jaskinia-raj-02.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"375\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Redakcja\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Redakcja\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Redakcja\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a\"},\"headline\":\"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane\",\"datePublished\":\"2009-07-05T10:02:49+00:00\",\"dateModified\":\"2019-02-13T10:52:54+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/\"},\"wordCount\":2216,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/02\\\/jaskinia-raj-02.jpg\",\"keywords\":[\"jaskinia\",\"\u015bwiat\u0142owody\",\"wp\u0142yw \u015bwiat\u0142a\"],\"articleSection\":[\"O\u015bwietlenie\",\"Pozosta\u0142e tematy\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/\",\"name\":\"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/02\\\/jaskinia-raj-02.jpg\",\"datePublished\":\"2009-07-05T10:02:49+00:00\",\"dateModified\":\"2019-02-13T10:52:54+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a\"},\"description\":\"O degradacji \u015brodowiska jaski\u0144 (szaty naciekowej) nie decyduje tylko liczba zwiedzaj\u0105cych turyst\u00f3w, czas rocznego u\u017cytkowania, lecz tak\u017ce infrastruktura ...\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/02\\\/jaskinia-raj-02.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/02\\\/jaskinia-raj-02.jpg\",\"width\":500,\"height\":375},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/\",\"name\":\"\u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie\",\"description\":\"&quot;Niechaj si\u0119 stanie \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107!&quot; - (Rdz 1,3 BT)\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a\",\"name\":\"Redakcja\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Redakcja\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.swiatlo.tak.pl\\\/1\\\/index.php\\\/author\\\/adminpo\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","description":"O degradacji \u015brodowiska jaski\u0144 (szaty naciekowej) nie decyduje tylko liczba zwiedzaj\u0105cych turyst\u00f3w, czas rocznego u\u017cytkowania, lecz tak\u017ce infrastruktura ...","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","og_description":"O degradacji \u015brodowiska jaski\u0144 (szaty naciekowej) nie decyduje tylko liczba zwiedzaj\u0105cych turyst\u00f3w, czas rocznego u\u017cytkowania, lecz tak\u017ce infrastruktura ...","og_url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/","og_site_name":"\u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","article_published_time":"2009-07-05T10:02:49+00:00","article_modified_time":"2019-02-13T10:52:54+00:00","og_image":[{"width":500,"height":375,"url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jaskinia-raj-02.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Redakcja","twitter_misc":{"Napisane przez":"Redakcja","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/"},"author":{"name":"Redakcja","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#\/schema\/person\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a"},"headline":"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane","datePublished":"2009-07-05T10:02:49+00:00","dateModified":"2019-02-13T10:52:54+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/"},"wordCount":2216,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jaskinia-raj-02.jpg","keywords":["jaskinia","\u015bwiat\u0142owody","wp\u0142yw \u015bwiat\u0142a"],"articleSection":["O\u015bwietlenie","Pozosta\u0142e tematy"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/","url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/","name":"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane - \u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jaskinia-raj-02.jpg","datePublished":"2009-07-05T10:02:49+00:00","dateModified":"2019-02-13T10:52:54+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#\/schema\/person\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a"},"description":"O degradacji \u015brodowiska jaski\u0144 (szaty naciekowej) nie decyduje tylko liczba zwiedzaj\u0105cych turyst\u00f3w, czas rocznego u\u017cytkowania, lecz tak\u017ce infrastruktura ...","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jaskinia-raj-02.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/jaskinia-raj-02.jpg","width":500,"height":375},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/oswietlenie-jaskini-i-skutki-z-tym-zwiazane\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"O\u015bwietlenie jaskini i skutki z tym zwi\u0105zane"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#website","url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/","name":"\u015awiat\u0142o i o\u015bwietlenie","description":"&quot;Niechaj si\u0119 stanie \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107!&quot; - (Rdz 1,3 BT)","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/#\/schema\/person\/4a0d837444afa1c8a7c1df3955680b8a","name":"Redakcja","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d2666d7097bdbe3d092a24039b8b90efef0c23744c855595822dc4e32f0afd6a?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Redakcja"},"url":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/author\/adminpo\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4169","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4169"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4169\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4333,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4169\/revisions\/4333"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swiatlo.tak.pl\/1\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}